B2-vítamín (ríbóflavín)

B2-vítamín, einnig nefnt ríbóflavín, er vatnsleysanlegt B-vítamín sem líkaminn þarf að fá reglulega úr fæðu, enda geymir hann aðeins takmarkað magn þess [2]. Nafnið er dregið af latneska orðinu flavus, sem merkir gulur, og vísar til áberandi gulleits litar efnisins.

Hlutverk B2-vítamíns í líkamanum

Ríbóflavín er forefni tveggja mikilvægra kóensíma, FAD (flavínadeníntvínúkleótíð) og FMN (flavínmónónúkleótíð). Þessi kóensím eru nauðsynleg fyrir fjölda flavópróteina sem taka þátt í sítrónusýruhringnum og öndunarkeðju hvatberanna og gegna þannig lykilhlutverki í myndun ATPm orkugjafa frumunnar [3,4]. Auk orkuumbrota tekur B2-vítamín þátt í eftirfarandi ferlum:

‍Umbroti annarra B-vítamína

Ríbóflavínháð kóensím taka þátt í virkjun B6-vítamíns, umbreytingu tryptófans í níasín (B3) og umbroti fólats og B12-vítamíns. Skortur á B2-vítamíni getur því haft áhrif á stöðu fleiri næringarefna samtímis [3,4].

‍Andoxunarvörnum

Ríbóflavín er hluti af ensíminu glútaþíon-redúktasa, sem endurnýjar glútaþíon og styður þar með andoxunarkerfi frumunnar [4].

Viðhaldi húðar og slímhúða

Vítamínið er nauðsynlegt fyrir eðlilega frumuendurnýjun í húð, slímhúðum og hornhimnu [3].

Einkenni B2-vítamínskorts‍ ‍

B2-vítamín skortur er tiltölulega sjaldgæfur í löndum þar sem fæði er fjölbreytt, en getur komið fram, einkum samhliða skorti á öðrum næringarefnum [3,4].

Helstu einkenni:‍ ‍

• Sár og sprungur í munnvikum og á vörum [3,5].

• Bólga og roði í tungu ásamt særindum í hálsi [5].

• Æðanýmyndun í hornhimnu og ljósnæmi eða erting í augum [3].

• Rauðir, flagnandi og fitukenndir húðblettir, einkum í kringum nef, augnlok og kynfæri [5].

• Blóðleysi vegna minnkaðrar rauðkornamyndunar í beinmerg [3,5].

• Hárlos (alopecia) og æxlunartruflanir [2].

• Í langvinnum, alvarlegum tilfellum: hrörnunarbreytingar í taugakerfi og drer á auga (cataract), sem ekki ganga alltaf til baka við meðferð [3,5].‍ ‍

Þar sem ríbóflavín tekur þátt í umbroti annarra B-vítamína veldur skortur á því oft samsettri einkennamynd sem endurspeglar skort á fleiri en einu næringarefni samtímis [3,4].‍ ‍

Áhættuhópar

‍Eftirfarandi hópar eru í aukinni hættu á ófullnægjandi B2-vítamínbúskap:‍ ‍

• Fólk með takmarkaða neyslu dýraafurða, þar á meðal grænmetisætur sem ekki neyta eggja og mjólkur og fólk sem fylgir vegan-mataræði [3,4].

• Þungaðar konur, konur með barn á brjósti og börn þeirra, vegna aukinnar þarfar á meðgöngu og við brjóstagjöf [2,3].

• Aldraðir í bráðaveikindum, en rannsóknir benda til þess að ríbóflavínbúskapur sé oft ófullnægjandi hjá þeim, og mælt er með viðbótargjöf í slíkum tilvikum [4].

• Fólk sem hefur neytt áfengis í langan tíma, þar sem áfengi truflar frásog og eykur útskilnað B-vítamína [3].

• Fólk með vanfrásog í meltingarvegi eða truflun á innkirtlastarfsemi, til dæmis vanstarfsemi skjaldkirtils, sem hefur áhrif á umbrot vítamínsins [3,5].

• Einstaklingar með sjaldgæfa arfgenga sjúkdóma sem hafa áhrif á flutning eða nýtingu ríbóflavíns, til dæmis Brown-Vialetto-Van Laere heilkenni og skyldan galla í flutningi ríbóflavíns inn í frumur (riboflavin transporter deficiency), þar sem meðferð með stórum skömmtum af B2-vítamíni getur verið lífsnauðsynleg [3,4].

• Nýburar með sjaldgæfa meðfædda efnaskiptasjúkdóma, til dæmis efnaskiptasjúkdóm sem hefur áhrif á niðurbrot lífrænna sýra eða fjölensímagalla í fitusýruoxun, sem geta svarað ríbóflavínmeðferð [4].‍ ‍

Ráðlagðir dagskammtar samkvæmt Embætti landlæknis

Ungbörn 7–11 mánaða: 0,45 mg
Börn 1–3 ára: 0,6 mg
Börn 4–6 ára: 0,7 mg
Börn 7–10 ára: 1,0 mg
Stúlkur 11–14 ára: 1,4 mg
Stúlkur/konur 15 ára og eldri: 1,6 mg
Drengir 11–14 ára: 1,3 mg
Drengir/karlar 15 ára og eldri: 1,6 mg
Á meðgöngu: 1,9 mg
Með barn á brjósti: 2,0 mg‍ ‍

Fæðutegundir ríkar af B2-vítamíni‍ ‍

Ríbóflavín er einkum að finna í innmat, fljótandi mjólkurvörum, eggjum, mögru kjöti, feitum fiski, sveppum og möndlum [7]:

Nautalifur, 85 g: 2,34 mg [7]
Kjúklingalifur, 44 g (1 lifur): 1,02 mg [7]
Möndlur, 28 g: um 0,33 mg [7]
Grísk jógúrt, 170 g: 0,42 mg [7]
Sveppir, 156 g (1 bolli): 0,47 mg [7]
Eldaður Atlantshafslax, 85 g: 0,41 mg [7]
Nýmjólk, 244 g (1 bolli): 0,41 mg [7]
Egg, 50 g (1 stk.): um 0,26 mg [7]

Þessi gögn sýna að lifur er langríkasta uppspretta ríbóflavíns, en fjölbreytt fæði sem inniheldur mjólkurvörur, egg, fisk eða magurt kjöt gerir flestum kleift að ná ráðlögðum dagskammti án sérstakrar viðbótar.

‍Samantekt‍ ‍

B2-vítamín gegnir grundvallarhlutverki í orkuumbroti frumna, andoxunarvörnum og viðhaldi húðar og slímhúða, auk þess að vera forsenda eðlilegs umbrots annarra B-vítamína. Þótt klínískur skortur sé sjaldgæfur við fjölbreytt fæði benda klínískar heimildir til þess að tilteknir hópar, þar á meðal fólk sem neytir lítils af dýraafurðum, þungaðar konur og konur með barn á brjósti, aldraðir í veikindum, fólk með langvarandi áfengisneyslu og einstaklingar með ákveðna sjúkdóma eða efnaskiptagalla, séu í aukinni hættu og ættu að huga sérstaklega að ríbóflavínneyslu sinni, í samráði við heilbrigðisstarfsfólk eftir atvikum.

‍

Heimildaskrá‍ ‍

1. Embætti landlæknis. Ráðlagðir dagskammtar og nægjanleg neysla af vítamínum og steinefnum [Internet]. Reykjavík: Embætti landlæknis; 2024 [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://assets.ctfassets.net/8k0h54kbe6bj/1pt9WQ1lwF7mR4xZv6NS2y/75a50aab0ebd1e6a8ec31a0c8c392433/RDS_v_tam_n_og_steinefni_2024_lok.pdf

2. Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. Riboflavin – Consumer [Internet]. Bethesda: National Institutes of Health; [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://ods.od.nih.gov/factsheets/Riboflavin-Consumer/

3. Riboflavin Deficiency. Í: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470460/

4. Vitamin B2 (Riboflavin). Í: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK525977/

5. Mayo Clinic Laboratories. VITB2 – Overview: Riboflavin (Vitamin B2), Plasma [Internet]. Rochester (MN): Mayo Clinic Laboratories; [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://www.mayocliniclabs.com/test-catalog/overview/42363

6. Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health. Riboflavin – Health Professional Fact Sheet [Internet]. Bethesda: National Institutes of Health; [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://ods.od.nih.gov/factsheets/Riboflavin-HealthProfessional/

7. U.S. Department of Agriculture. National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28: Riboflavin (mg), Food Subset: All Foods [Internet]. Washington, D.C.: USDA; birt af Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health [vitnað 3. júlí 2026]. Fáanlegt á: https://ods.od.nih.gov/pubs/usdandb/riboflavin-content.pdf ‍